Czynniki społeczne
Psychospołeczne czynniki ryzyka – uwikłanie w proces dojrzewania (zaburzenia orientacji seksualnej – nieakceptowanie własnej płci, brak poczucia tożsamości), dysfunkcja systemu rodzinnego (np. utrata rodzica, przemoc, alkoholizm), brak odporności na stres czy trudności szkolne.
Przykład 2
Magda ma 15 lat, uczy się w gimnazjum. Ma młodszą o dwa lata siostrę. Koleżanki lubią ją – jest towarzyska i spokojna. Wolny czas spędza, oglądając kreskówki, bawiąc się z koleżankami i grając na komputerze. Lubi słuchać muzyki, zwłaszcza hip-hopu. Uczy się dobrze, wywiązuje się z obowiązków szkolnych. Bierze czynny udział w życiu domowym – pomaga młodszej siostrze w odrabianiu lekcji, często sprząta, lubi rozmawiać z mamą o sobie, o szkole, o spotkaniach z przyjaciółmi. Jednak od kilku miesięcy Magda jest inna. Ciągle chodzi smutna, nic jej nie cieszy, nie ma ochoty słuchać muzyki, rzadko wychodzi ze swojego pokoju. Narzeka na bóle brzucha i głowy. Często budzi się w nocy, rano wstaje bardzo wcześnie. Nie ma też ochoty chodzić do szkoły. Opuściła się w nauce, nie odrabia lekcji – tłumaczy, że nie ma na to siły. Nie może się skoncentrować, nie słyszy pytań nauczyciela, nie umie na nie odpowiedzieć, ma wtedy łzy w oczach. W jej pracach plastycznych dominują kolory ciemne, a jej obrazki są pełne bólu i cierpienia. Podczas przerw stoi sama pod ścianą, nie uczestniczy w zabawach kolegów i koleżanek, sama wraca do domu ze spuszczoną głową. Nie chce spotykać się ze swoimi koleżankami. Stała się drażliwa, złości się bez powodu. Straciła apetyt, traci na wadze. Zmienił się również jej styl ubierania się. Kiedyś lubiła chodzić w kolorowych ubraniach, natomiast ostatnio w jej ubiorze dominują czerń i szarości.
Narzeka na uczucie beznadziejności i bezradności, czuje się nic niewarta. Twierdzi, że nie widzi sensu dalszego życia, bo nic dobrego już jej nie spotka. Czuje się dużo gorsza i głupsza od rówieśników, mniej atrakcyjna od swoich koleżanek. Obawia się, że nigdy nie będzie miała chłopaka i nie uda jej się założyć rodziny. Uważa, że wyniki, które osiąga, są dużo gorsze od wyników kolegów z klasy – unika więc spotkań i rozmów, żeby znajomi nie przekonali się, jaka jest naprawdę: głupia i niepasująca do nich. Dlatego na pytania odpowiada tylko „tak” lub „nie” albo nie odpowiada wcale.
Zachowanie Magdy zmieniło się nagle. Właśnie takie nagłe zmiany w zakresie zachowania, kontaktów z rówieśnikami oraz funkcjonowania w szkole, pojawiające się bez wyraźnej przyczyny, powinny zwrócić uwagę nauczycieli, innych uczniów i przede wszystkim rodziców. Jeśli nauczyciele dostrzegą podobne zmiany u któregoś ze swoich podopiecznych, powinni skontaktować się z jego rodzicami i powiedzieć o swoich obawach. Z kolei rówieśnicy depresyjnych dzieci często złoszczą się na nie i dokuczają im, nie rozumiejąc, co się dzieje. Tu ważną rolę mają do spełnienia nauczyciele – powinni zwrócić uwagę na takie zachowania podopiecznych, by ochronić chore dzieci przed dowcipami kolegów, które ranią i pogłębiają istniejące już kłopoty.
Rodzice zazwyczaj początkowo nie rozumieją, dlaczego ich dziecko, wcześniej radzące sobie w szkole i utrzymujące żywe kontakty z rówieśnikami, nagle wycofało się z życia towarzyskiego, jest opryskliwe i znika w swoim pokoju, w którym długo płacze. Wydaje im się, że ten stan minie po paru dniach. Jeśli jednak utrzymuje się długo, jest sygnałem, że z ich dzieckiem dzieje się coś niedobrego i że konieczna jest konsultacja ze specjalistą.
Oczywiście nie wszystkie niepokojące i nietypowe zachowania u dziecka są przejawem poważnych kłopotów zdrowotnych. Jeżeli zauważymy u niego objawy depresji, nie znaczy to jeszcze, że jest poważnie chore. Warto powtórzyć, że depresję stwierdza się, gdy symptomy utrzymują się przez co najmniej dwa tygodnie i przyczyniają się do obniżenia jakości życia oraz jego dezorganizacji. Każdemu dziecku nie chce się czasem chodzić do szkoły, bywa smutne, napięte i niegrzeczne, ale gdy zaproponujemy mu ciekawą aktywność, prezent albo wyjście do kina, zazwyczaj się rozweseli. Na depresyjną osobę to nie podziała.