Depresja u dzieci
1.Dziecko inaczej niż nastolatek choruje na depresję. U niego na pierwszy plan wysuwają się objawy somatyczne, głównie bóle brzucha czy głowy. Towarzyszyć im może płaczliwość, apatia lub kłopoty z jedzeniem – maluch nie chce jeść albo objada się.
Może mieć problemy ze snem, takie jak ociąganie się z pójściem do łóżka czy strach przed potworami czyhającymi za szafą, może mieć kłopoty z zaśnięciem, budzić się w nocy, mieć koszmarne sny bądź budzić się bardzo wcześnie rano.
Dziecko depresyjne nie cieszy się rzeczami sprawiającymi mu do tej pory radość.
Często jest zaniepokojone bez wyraźnej przyczyny. Łatwo sprawić mu przykrość czy zezłościć. Może też czuć się winne w różnych sytuacjach. Czasem przejawem niepokoju i obniżonego nastroju są zachowania autoagresywne lub buntownicze. Dziecko może wtedy uderzać głową w ścianę, kaleczyć się lub złościć, szarpać się z rodzicami bądź rodzeństwem albo przeciwstawiać się nakazom rodziców.
2.Starszym dzieciom towarzyszyć będzie z kolei poczucie bezradności i nadmierny pesymizm. U młodzieży symptomem depresji może być wzmożona drażliwość i duża zmienność nastrojów – od euforii po wszechogarniający smutek. Obniżonej tolerancji na frustrację towarzyszy wybuchowość lub wycofanie w obliczu niepowodzenia. Występują trudności w koncentracji uwagi i zapamiętywaniu, co przekłada się na pogorszenie wyników w nauce, co z kolei pogłębia spadek nastroju i samooceny.
Nastolatek chory na depresję czuje się osamotniony, niezrozumiany, ciągle smutny, nic go nie cieszy, brakuje mu zaangażowania i energii do robienia czegokolwiek. Apatia i rezygnacja sprawiają, że nie ma ochoty przebywać wśród ludzi oraz wykonywać dotychczas lubianych prac. Dręczy go poczucie bezsensu życia, małej wartości własnej, a także nieuzasadnione poczucie winy.
W szczególności u chłopców zaburzenia depresyjne mogą manifestować się zaburzeniami zachowania. Nastolatek bywa wtedy arogancki i drażliwy, impulsywny w kontaktach z innymi ludźmi, nie przestrzega wcześniej ustalonych i respektowanych dotychczas zasad. Nie chce chodzić do szkoły, odrabiać lekcji i angażować się w życie klasy. Należy tu odróżnić opuszczanie szkoły z powodu depresji (co jest związane z lękiem przed kontaktami z innymi ludźmi) od fobii szkolnej (związanej z obawą przed konkretnymi sytuacjami szkolnymi).
By poprawić sobie nastrój, depresyjne nastolatki mogą sięgnąć po alkohol i inne środki psychoaktywne.
Okres dojrzewania (adolescencji) określany jest w literaturze psychiatrycznej jako czas „drugich narodzin” i „normatywnego kryzysu tożsamości”. W krótkim okresie – u dziewcząt po 10.–12. roku życia, u chłopców po 12.–14. roku życia – dochodzi do intensywnych przemian biologicznych, psychologicznych i społecznych, które odpowiadają m.in. za zmianę wyglądu zewnętrznego, ukształtowanie się orientacji płciowej i poczucia własnej tożsamości. Około 1/3 młodzieży rozwija się w sposób burzliwy i nieharmonijny. Typowe dla tego okresu są postawy buntu, negacji norm i autorytetów, prowokacji i kontestacji, czarno-białe widzenie świata, poczucie niekompetencji oraz dążenie do inności i szukanie sensu życia.
U około 1/5 młodocianych osób występują różne zaburzenia psychiczne, z których najczęstszym jest depresja. Częściej występuje ona u młodzieży(2-8%) niż u dzieci (0,5-2,5 %).Może współwystępować z zaburzeniami zachowania, lękowymi lub uwagi. Depresja pod postacią tylko pojedynczego objawu – obniżonego nastroju, czyli smutku (przygnębienia, drażliwości), występuje u około 10 – 40 proc. młodzieży. W tej formie depresja może być reakcją na chorobę somatyczną (np. grypę), inne zaburzenia psychiczne (np. schizofrenię, uzależnienie) lub trudną sytuację życiową. Jeżeli smutkowi towarzyszą przez minimum 2 tygodnie także inne objawy, tj.: utrata zainteresowań albo niezdolność do przeżywania przyjemności, zmęczenie i brak energii oraz dodatkowo spadek zaufania do siebie, poczucie małej wartości, winy, obniżona zdolność myślenia lub skupienia się, zaburzenia snu, chudnięcie, myśli o samobójstwie – wtedy traktujemy depresję jako chorobę. W tej postaci depresja upośledza funkcjonowanie społeczne oraz powoduje znaczny dyskomfort psychiczny, może trwać wiele miesięcy i nawracać, gdy jest nie leczona. Depresja jako choroba występuje u około 2 do 8 proc. młodzieży, przy czym dwa razy częściej u dziewcząt. Takie rozłożenie proporcji nie jest jasne- możliwe że wpływają na to różne u obu płci zmiany hormonalne w okresie dorastania oraz różnice wymagań stawianych płciom. Uczniowie chorzy na depresję mogą mieć znacznie gorsze wyniki w nauce, unikać kontaktu ze szkołą, kolegami, reagować agresją i płaczem na niewielkie nawet niepowodzenia, sprawiać kłopoty opiekunom, wagarować, uciekać z domu. Czasami depresja może być ukryta pod maską uporczywych dolegliwości bólowych, wymiotów, zawrotów głowy lub zachowań antyspołecznych (łamania norm, buntu).
Aby rozpoznać depresję, psychiatra ocenia u badanego: 1) stan psychiczny, 2) poziom intelektualny i ewentualnie obecność fragmentarycznych deficytów poznawczych, 3) stan somatyczny, 4) funkcjonowanie w środowisku rodzinnym, szkolnym i rówieśniczym. Takie wielopłaszczyznowe patrzenie na młodocianego pacjenta jest konieczne, ponieważ depresja ma wiele uwarunkowań. Można je podzielić na trzy grupy:
uwarunkowania biologiczne (typ A), w tym dziedziczenie podatności na chorobę,
czynniki związane z ogólnym stanem zdrowia (typ B), np. choroby tarczycy, infekcje, urazy głowy, nowotwory, niedobory witamin,
oraz psychospołeczne czynniki ryzyka (typ C) – uwikłanie w proces dojrzewania (zaburzenia orientacji seksualnej – nieakceptowanie własnej płci, brak poczucia tożsamości), dysfunkcja systemu rodzinnego (np. utrata rodzica, przemoc, alkoholizm), brak odporności na stres czy trudności szkolne.